Kwadrat komunikacji von Thuna – jak naprawdę się porozumiewamy

Model komunikacji opracowany przez Friedemanna Schulz von Thuna pokazuje, że każda wypowiedź niesie więcej niż tylko dosłowne znaczenie. Nawet najprostsze zdanie może być odbierane na kilka sposobów jednocześnie.

Von Thun wyróżnił cztery warstwy każdej wypowiedzi:

1. Warstwa rzeczowa (co mówię dosłownie)

To czysta informacja, fakty.

Przykład:„Obiad jest na stole.”

2. Ujawnianie siebie (co mówię o sobie)

Każda wypowiedź zdradza coś o nadawcy – jego emocje, potrzeby, stan.

Przykład:„Jestem zmęczona i chcę już mieć to za sobą”albo„Zależy mi, żebyśmy zjedli razem”

3. Relacja (co myślę o tobie i naszej relacji)

Tu pojawia się komunikat ukryty o odbiorcy – jak go postrzegam.

Przykład:„Muszę cię wołać, bo sam nie przyjdziesz”albo„Dbam o ciebie i chcę, żebyś zjadła”

4. Apel (czego od ciebie chcę)

Każda wypowiedź zawiera jakąś intencję – mniej lub bardziej wprost.

Przykład:„Przyjdź teraz do stołu i zjedz obiad”

Cztery uszy odbiorcy – jak słuchamy

Von Thun zwraca uwagę, że komunikacja to nie tylko to, co ktoś mówi, ale też to, jak druga osoba tego słucha. Każdy z nas ma metaforycznie „cztery uszy”, odpowiadające czterem warstwom komunikatu.

Możemy więc słuchać:

• uchem rzeczowym – skupiamy się na faktach

• uchem ujawniania siebie – zastanawiamy się, co nadawca mówi o sobie

• uchem relacyjnym – odbieramy, co ktoś myśli o nas

• uchem apelowym – wyłapujemy, czego się od nas oczekuje

  
  

Każdy z nas ma tendencję do „nadstawiania” jednego ucha bardziej niż innych. To właśnie tu często zaczynają się nieporozumienia.

Przykład: „Kasiu, obiad na stole”

Weźmy prostą sytuację: mama woła dziecko na obiad.

Co mówi mama (cztery warstwy)

Warstwa rzeczowa:Obiad jest gotowy i stoi na stole.

Ujawnianie siebie:Mama może być zmęczona, głodna albo chce, żeby rodzina zjadła razem.

Relacja:Komunikat może być odebrany jako troskliwy albo lekko zniecierpliwiony – zależnie od tonu.

Apel:„Przyjdź teraz do stołu.”

Jak może to usłyszeć dziecko (cztery uszy)

Ucho rzeczowe:„Obiad jest gotowy” → OK, informacja.

Ucho ujawniania siebie:„Mama się napracowała” → może pojawić się empatia.

Ucho relacyjne:„Mama uważa, że się ociągam” → dziecko może poczuć się skrytykowane.

Ucho apelowe:„Mam natychmiast przyjść” → może wywołać opór, jeśli dziecko było zajęte czymś innym.

Skąd biorą się nieporozumienia?

Najczęściej z tego, że:

• ktoś mówi z jednej intencji,

• a druga osoba słyszy to innym „uchem”.

  
  

Przykład: mama przekazuje neutralną informację, a dziecko słyszy krytykę. Reakcja emocjonalna pojawia się wtedy, gdy uruchamia się ucho relacyjne.

Co pomaga w codziennej komunikacji?

• doprecyzowanie komunikatu (np. dodanie „proszę” albo wyjaśnienie intencji)

• zwracanie uwagi na ton głosu

• sprawdzanie, jak druga osoba mogła to odebrać

• świadome „przełączanie uszu” – np. zamiast brać coś do siebie, spróbować usłyszeć fakt

  
  

Podsumowując...

Każda wypowiedź ma cztery strony, a każda może być inaczej odebrana. Model von Thuna pokazuje, że problemy w komunikacji rzadko wynikają z samych słów. Częściej chodzi o to, które „ucho” było w danym momencie najbardziej aktywne. Zrozumienie tego mechanizmu pozwala uniknąć wielu niepotrzebnych napięć i lepiej dogadywać się na co dzień.

Koncepcja i założenia: Anna Kielak. Tekst opracowany przy wsparciu sztucznej inteligencji. Grafika wygenerowana przez AI.